Türk dünyasının ortak dil mirasına katkı sunan Kars ve Yöresi Ağızları Sözlüğü, bilim dünyasındaki yerini aldı.
Türk dilinin köklerine, Anadolu’nun ve Kafkasya’nın kesişim noktasında şekillenen zengin söz varlığına ışık tutan Kars ve Yöresi Ağızları Sözlüğü, yalnızca bir başvuru kaynağı değil; aynı zamanda bir kültür hafızası olarak bilim dünyasındaki yerini aldı.
Aralık 2025 tarihli BUGU Dil ve Eğitim Dergisi’nin 6/4 sayısında yayımlanan kapsamlı inceleme ve değerlendirmelerle eser, akademik çevrelerin dikkatine ayrıntılı biçimde sunuldu.
Türk diline adanmış bir ömürden sözlüğe uzanan yol
Eserin mimarları Cengiz Alyılmaz ve Bahadır Güneş, yıllara yayılan derleme, inceleme ve saha çalışmalarını disiplinli bir yöntemle bir araya getirerek Türk ağız bilimi literatüründe örnek gösterilecek bir yapı ortaya koydu. Kars merkezli olmak üzere Ardahan, Iğdır ve çevre sahalardan toplanan söz varlığı; ses, biçim ve anlam özellikleriyle kayıt altına alındı, tarihsel ve kültürel bağlamıyla okura sunuldu.
Bilimsel yöntem, titiz tasnif
Sözlük, alfabetik düzeni esas alan, madde başı ve alt madde başlarını açık, tutarlı ve karşılaştırmaya elverişli biçimde veren bir kurguya sahip. Türkçe kökenli sözcükler ile Arapça, Farsça, Rusça, Ermenice ve diğer dillerden geçmiş alıntılar; köken bilgileri ve kullanım örnekleriyle birlikte değerlendiriliyor. Bu yönüyle eser, yalnızca sözcüklerin anlamlarını değil, bölgenin tarih boyunca kurduğu kültürel temasları da görünür kılıyor.
Sayılarla Kars ve yöresi ağızları
Çalışmada on binlerce kavram işareti inceleniyor; fiiller, isimler, deyimler ve kalıplaşmış ifadeler ayrıntılı istatistiklerle destekleniyor. Üst ve alt madde başları arasındaki ilişkiler, alıntı sözcüklerin oranları ve kullanım alanları bilimsel ölçütlerle ortaya konuyor. Böylece sözlük, araştırmacılar için güvenilir bir veri tabanı işlevi görüyor.
Eserde yer alan özgün kapak tasarımları, grafik düzenlemeler ve fotoğraflar; Kars’ın tarihini, coğrafyasını ve kültürel mirasını belge niteliğinde yansıtıyor. Görsellerin sistematik biçimde metinle ilişkilendirilmesi, çalışmayı salt bir sözlük olmaktan çıkarıp “görsel kaynak” kimliğine kavuşturuyor.
Akademiden sahaya uzanan etki
Sözlüğün hazırlanış süreci, derleme geleneğinin önemini yeniden hatırlatıyor. Yazarlar, “hiçbir sözlük tamamlanmış değildir” ilkesini esas alarak, eleştiri ve katkılara açık bir yaklaşımı benimsiyor. Bu tutum, gelecekte yapılacak yeni derlemeler ve güncellemeler için güçlü bir zemin oluşturuyor.
Kars’ın, Anadolu ile Kafkasya arasındaki geçiş konumu; söz varlığındaki çeşitliliği ve zenginliği açıklayan temel unsurlardan biri olarak ele alınıyor. Bu bağlamda Kars ve Yöresi Ağızları Sözlüğü, yalnızca yerel bir çalışma değil; Türk dünyasının ortak dil mirasına katkı sunan kapsamlı bir eser olarak değerlendiriliyor.
Bilim dünyasına çağrı
İncelemelerde, sözlüğün üniversite kütüphanelerine kazandırılması, bilimsel toplantılarda tanıtılması ve benzeri derleme projelerinin desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor. Bu çağrı, ağız biliminin sürekliliği ve yerel dil hazinelerinin korunması açısından büyük önem taşıyor.
Sonuç olarak Kars ve Yöresi Ağızları Sözlüğü, özveriyle yürütülen uzun soluklu bir emeğin ürünü olarak; vefa, bilim ve kültürü aynı potada buluşturuyor. Türk dili araştırmalarına kalıcı bir kaynak kazandıran bu çalışma, hem bugün hem de gelecek kuşaklar için sağlam bir başvuru eseri olma niteliğini taşıyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: